Tα μέτρα ανακαίνισης που χρηματοδοτούνται από το ταμείο της ΕΕ για την ανάκαμψη από την πανδημία, δηλαδή τον μηχανισμό ανάκαμψης και ανθεκτικότητας (ΜΑΑ), αποφέρουν μέτρια μόνο εξοικονόμηση ενέργειας.

Αυτό είναι το βασικό συμπέρασμα έκθεσης που δημοσίευσε το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο (ΕΕΣ).

Χρηματοδοτούνται ως επί το πλείστον εργασίες εύκολες στην υλοποίηση, εις βάρος πιο εκτεταμένων εργασιών ανακαίνισης, οι οποίες θα απέφεραν καλύτερα αποτελέσματα σε βάθος χρόνου.

Χωρίς πιο στοχευμένα μέτρα, σαφέστερη εστίαση στα αποτελέσματα και εντατικότερη παρακολούθηση, οι μελλοντικές δαπάνες ενδέχεται να μην συμβάλουν επαρκώς στην επίτευξη των στόχων της ΕΕ για την ενέργεια και το κλίμα.

Η Ευρώπη δεν μπορεί να επιτύχει τους στόχους της για το κλίμα και την ενέργεια, αν δεν βελτιώσει την ενεργειακή απόδοση των κτιρίων της.

Ωστόσο, η ενέργεια που χρησιμοποιείται για τη θέρμανση και την ψύξη των κτιρίων προέρχεται ακόμη κατά τα δύο τρίτα από ορυκτά καύσιμα, ενώ σχεδόν τα τρία τέταρτα των κτιρίων στην ΕΕ εξακολουθούν να έχουν χαμηλή ενεργειακή απόδοση.

Ως εκ τούτου, για να μειωθούν η κατανάλωση ενέργειας και οι εκπομπές, είναι απαραίτητο να ανακαινιστούν οι υφιστάμενες κατοικίες και να διαμορφωθεί ένα κτιριακό απόθεμα υψηλής ενεργειακής απόδοσης.

Αυτό μπορεί να επιτευχθεί ιδίως μέσω εργασιών «ριζικής» ανακαίνισης που οδηγούν σε εξοικονόμηση ενέργειας άνω του 60 %.

«Η χρηματοδότηση της ΕΕ για την ανακαίνιση ιδιωτικών κατοικιών θα πρέπει να διατίθεται κατά προτεραιότητα στα έργα που παρουσιάζουν τις μεγαλύτερες δυνατότητες εξοικονόμησης ενέργειας. Αντιθέτως, διαπιστώνουμε ότι πολύ συχνά τα κονδύλια του ΜΑΑ διοχετεύονταν εκεί όπου ήταν ευκολότερο να δαπανηθούν και όχι εκεί όπου θα επέφεραν τη μεγαλύτερη αλλαγή», δήλωσε ο κ.Νικόλαος Μηλιώνης, μέλος του ΕΕΣ και αρμόδιος για τον έλεγχο.

Στις περισσότερες περιπτώσεις, προτιμώνται οι ταχύτερες και απλούστερες ανακαινίσεις.

Κατά τις επισκέψεις ελέγχου σε κράτη-μέλη διαπιστώθηκε ότι δεν χρησιμοποιούνται κριτήρια επιλογής για την κατάταξη των έργων με βάση τον αναμενόμενο αντίκτυπό τους.

Μειώνονται έτσι οι πιθανότητες στήριξης των έργων εκείνων που θα μπορούσαν να εξασφαλίσουν τη μεγαλύτερη εξοικονόμηση ενέργειας ή των νοικοκυριών που τη χρειάζονται περισσότερο.

Με άλλα λόγια, τα διαθέσιμα κονδύλια, που σύμφωνα με τον προγραμματισμό των χωρών της ΕΕ θα φτάσουν τα 43 δισ. ευρώ, σε πολλές περιπτώσεις χρησιμοποιούνται γρήγορα αλλά όχι στρατηγικά.

Κατά την άποψη του ΕΕΣ, η προσέγγιση αυτή μπορεί να οδηγήσει σε δύο είδη προβλημάτων.

Πρώτον, τα μέτρα μέτριας παρέμβασης μπορεί να εγκλωβίσουν τα κτίρια σε χαμηλότερα επίπεδα απόδοσης για χρόνια, καθιστώντας τις μελλοντικές αναβαθμίσεις ακόμη δυσκολότερες και δαπανηρότερες.

Δεύτερον, η προσέγγιση αυτή πιθανώς οδηγεί σε επενδύσεις που δεν αποτελούν την ιδανικότερη επιλογή από την άποψη της απαλλαγής μακροπρόθεσμα από τις ανθρακούχες εκπομπές.

Το ΕΕΣ διαπίστωσε μάλιστα ότι τα πιο απλά μέτρα, όπως η αντικατάσταση κουφωμάτων ή η εγκατάσταση ηλιακών συλλεκτών, προσελκύουν μεγαλύτερο ενδιαφέρον, ενώ οι κατασκευαστικές εργασίες που διασφαλίζουν μεγαλύτερη ενεργειακή απόδοση έχουν μικρότερη ζήτηση.

Οι ελεγκτές ασκούν επίσης κριτική στον τρόπο επαλήθευσης των αποτελεσμάτων.

Σε ολόκληρη την ΕΕ, τα περισσότερα μέτρα ανακαίνισης που χρηματοδοτούνται από τον ΜΑΑ επικεντρώνονται σε χειροπιαστά αποτελέσματα (εκροές), όπως ο αριθμός των κατοικιών ή τα τετραγωνικά μέτρα που ανακαινίστηκαν, και ελάχιστα εστιάζουν στα αποτελέσματα που πράγματι έχουν σημασία, όπως η χαμηλότερη ενεργειακή κατανάλωση.

Από τα 111 μέτρα ανακαινίσεων που εξετάσαμε, τρία μόνο περιλάμβαναν στόχους εξοικονόμησης ενέργειας.

Για τον υπολογισμό της εξοικονόμησης ενέργειας, οι χώρες της ΕΕ ενθαρρύνονται να χρησιμοποιούν πιστοποιητικά ενεργειακής απόδοσης.

Ωστόσο, το ΕΕΣ δεν θεωρεί τις πληροφορίες αυτές αρκετά αξιόπιστες ή συγκρίσιμες, πράγμα που σημαίνει ότι δεν μπορούν να εξασφαλίσουν ορθή παρακολούθηση.

Αφενός, οι εκτιμήσεις στα πιστοποιητικά δεν αντιστοιχούν στην πραγματική κατανάλωση ενέργειας, η οποία εξαρτάται και από τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι θερμαίνουν ή ψύχουν τα σπίτια τους και από τις συνήθειες διαβίωσής τους.

Αφετέρου, τα πιστοποιητικά συχνά περιέχουν σφάλματα, με αποτέλεσμα η εξοικονόμηση να υποεκτιμάται ή να υπερεκτιμάται.

Τέλος, το ΕΕΣ επισημαίνει ότι δεν λαμβάνεται επαρκώς υπόψη η οικονομική αποδοτικότητα των παρεμβάσεων, γεγονός που δυσχεραίνει τον εντοπισμό περιπτώσεων όπου οι επενδύσεις δεν αποφέρουν τα αναμενόμενα οφέλη και την πραγματοποίηση διορθώσεων κατά την υλοποίηση των έργων.

Από την ανάλυση του ΕΕΣ, η οποία κάλυψε διάφορα είδη παρεμβάσεων, κτιρίων και επιλογών πολιτικής, προκύπτει ότι το κόστος ανά μονάδα εξοικονομούμενης ενέργειας ποικίλλει σημαντικά μεταξύ των κρατών-μελών που εξετάστηκαν ενδελεχέστερα.

Ενδεικτικότατο είναι το παράδειγμα του ιταλικού προγράμματος «Superbonus», στο οποίο και μόνο αναμένεται να διοχετευθεί σχεδόν το ένα τρίτο (14 δισ. ευρώ) της συνολικής χρηματοδότησης του ΜΑΑ για τις ενεργειακές ανακαινίσεις.

Το κόστος ανά μονάδα εξοικονομούμενης ενέργειας αποδεικνύεται σχεδόν τετραπλάσιο από το αρχικά αναμενόμενο.

Επιπλέον, το πρόγραμμα καλύπτει έως και το 110 % του κόστους ανακαίνισης, πράγμα που σημαίνει ότι η δημόσια στήριξη μπορεί να υπερβαίνει το πραγματικό κόστος.

Το ΕΕΣ κρίνει ότι αυτό σαφώς δεν συνιστά οικονομικά αποδοτική χρήση των ενωσιακών πόρων.

Τα κτίρια κατοικίας αντιπροσωπεύουν περίπου το ένα τέταρτο (25 %) της κατανάλωσης ενέργειας στην ΕΕ.

Από το 2021, ο μηχανισμός ανάκαμψης και ανθεκτικότητας, στο πλαίσιο του οποίου το 37 % της χρηματοδότησης πρέπει να διατίθεται για την επίτευξη των στόχων για το κλίμα και την ενέργεια, έχει προσφέρει στα κράτη-μέλη τη δυνατότητα να ενισχύσουν τις προσπάθειες βελτίωσης της ενεργειακής απόδοσης των κατοικιών.

Επιπλέον, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή συμπεριέλαβε στην πρότασή της για τον προϋπολογισμό της ΕΕ για την περίοδο 2028-2034 τη δυνατότητα να συνεχιστεί η χρηματοδότηση τέτοιων ανακαινίσεων.

Κων/νος Σ. Μαργαρίτης

Δημοσιογράφος

Γράφει ο Δημοσιογράφος Κωνσταντίνος Σ. Μαργαρίτης

Η συζήτηση για το μέλλον της Ευρώπης απαιτεί γρήγορα αντανακλαστικά και ευελιξία.

Τα κράτη-μέλη έχουν καταθέσει τις προτάσεις τους στο δημόσιο διάλογο, αλλά η σύγκλιση δεν έχει επιτευχθεί. Υπάρχει μεγάλη απόσταση μεταξύ των κρατών Βορρά και Νότου.

Η πρόεδρος της ΕΕ κα Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν σε ομιλία της στην ολομέλεια του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου τόνισε ότι οι πολίτες της Ευρώπης ακόμη υποφέρουν.

Διανύουμε καιρούς ανησυχίας για εκατομμύρια συμπολίτες μας που αγωνιούν για την υγεία των οικογενειών τους, για το μέλλον της εργασίας τους ή απλά αν θα μπορέσουν να βγάλουν τον μήνα.

Η πανδημία, και η αβεβαιότητα που έφερε, δεν έχει τελειώσει. Η ανάκαμψη κάνει ακόμη τα πρώτα της βήματα.

Η πρώτη μας προτεραιότητα, σημείωσε η κα Λάιεν λοιπόν είναι να βοηθήσουμε ο ένας τον άλλο για να περάσουμε τη δοκιμασία. Να σταθούμε στο πλευρό όσων μας χρειάζονται.

Χάρη στη μοναδική κοινωνική οικονομία της αγοράς της, η Ευρώπη μπορεί να το πετύχει.

Είναι πάνω από όλα μια ανθρώπινη οικονομία που μας προστατεύει από τους σημαντικότερους κινδύνους της ζωής, όπως είναι η ασθένεια, η κακοτυχία, η ανεργία ή η φτώχεια. Παρέχει σταθερότητα και μας βοηθάει να απορροφήσουμε τους κλονισμούς. Δημιουργεί ευκαιρίες και ευημερία προωθώντας την καινοτομία, την ανάπτυξη και τον θεμιτό ανταγωνισμό.

Σήμερα είναι σημαντικότερη από ποτέ άλλοτε η σταθερή αυτή υπόσχεση προστασίας, σταθερότητας και δημιουργίας ευκαιριών.

Η Ευρώπη πρέπει να συνεχίσει να προστατεύει τις ζωές και τα προς το ζην των Ευρωπαίων.

Αυτό είναι ακόμη πιο σημαντικό εν μέσω της πανδημίας που δεν δείχνει να καταλαγιάζει.

Ξέρουμε πόσο γρήγορα οι αριθμοί μπορούν να ξεφύγουν από κάθε έλεγχο. Έχουμε λοιπόν χρέος να συνεχίσουμε τον αγώνα μας κατά της πανδημίας με ύψιστη προσοχή, ευθύνη και ενότητα.

Τους τελευταίους έξι μήνες τα συστήματα υγείας καθώς και οι γυναίκες και οι άνδρες που τα στελεχώνουν έχουν κάνει θαύματα.

Στη συνέχεια της εισήγησης της η πρόεδρος της ΕΕ, μεταξύ άλλων, επεσήμανε ότι η εμπιστοσύνη στο ευρώ ποτέ δεν ήταν υψηλότερη.

Η ιστορική συμφωνία για το NextGenerationEU καταδεικνύει την πολιτική στήριξη που διαθέτει.

Το  NextGenerationEU να δώσει ώθηση σε ένα ευρωπαϊκό κύμα ανακαινίσεων και να καταστήσει την Ένωσή μας πρωτοπόρο στην κυκλική οικονομία.

Πρέπει τώρα να αδράξουμε την ευκαιρία για να πραγματοποιήσουμε διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις στις οικονομίες μας και να ολοκληρώσουμε την Ένωση Κεφαλαιαγορών και την Τραπεζική Ένωση.

Οι κεφαλαιαγορές με βάθος και ρευστότητα είναι απαραίτητες για την παροχή στις επιχειρήσεις πρόσβασης στη χρηματοδότηση που χρειάζονται για να αναπτυχθούν και να επενδύσουν στην ανάκαμψη και στο μέλλον.

Αποτελούν επίσης προϋπόθεση για την περαιτέρω ενίσχυση του διεθνούς ρόλου του ευρώ.

Στο επίκεντρό μας, συμπλήρωσε η πρόεδρος της ΕΕ, βρίσκεται η αποστολή μας να γίνουμε η πρώτη κλιματικά ουδέτερη ήπειρος έως το 2050.

Ωστόσο, δεν θα το επιτύχουμε με το status quo — πρέπει να κινηθούμε ταχύτερα και να βελτιώσουμε τη δράση μας.

Εξετάσαμε διεξοδικά κάθε τομέα για να διαπιστώσουμε πόσο γρήγορα θα μπορούσαμε να προχωρήσουμε και πώς να το πράξουμε με υπεύθυνο και τεκμηριωμένο τρόπο.

Πραγματοποιήσαμε ευρεία δημόσια διαβούλευση και διενεργήσαμε εκτενή εκτίμηση επιπτώσεων.

Σ' αυτή τη βάση, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει να αυξηθεί ο στόχος για τη μείωση των εκπομπών σε τουλάχιστον 55% με ορίζοντα το 2030.

Αναγνωρίζω ότι η αύξηση αυτή από το 40 % στο 55 % είναι υπερβολική για ορισμένους και ανεπαρκής για άλλους.

Ωστόσο, η εκτίμηση επιπτώσεών μας καταδεικνύει σαφώς ότι η οικονομία και η βιομηχανία μας μπορούν να τη διαχειριστούν.

Και μάλιστα την επιθυμούν. Μόλις χθες, 170 ηγετικά στελέχη επιχειρήσεων και επενδυτές —από ΜΜΕ έως ορισμένες από τις μεγαλύτερες εταιρείες παγκοσμίως — μου απηύθυναν επιστολή ζητώντας από την Ευρώπη να θέσει ως στόχο τουλάχιστον το 55%, κατέληξε η κα Λάιεν.

Η Ευρώπη οφείλει να αλλάξει και να γίνει πιο αλληλέγγυα. Οι ηγέτες των κρατών της ΕΕ έχουν μεγάλη ευθύνη και οφείλουν να εργαστούν σκληρά προς αυτή την κατεύθυνση.

Ο χρόνος πιέζει και οι πολίτες περιμένουν να δουν το όραμα των ηγετών τους για το μέλλον της ΕΕ.