Σήμερα γιορτάζουμε τα 47α γενέθλιά του, όλοι όσοι αναγνωρίζουμε το αναμφισβήτητο ταλέντο και τη σπουδαία προσφορά του στη Νέα Δημοκρατία, όλα αυτά τα χρόνια. Με ένα μυαλό που διαπρέπει σε στρατηγικές σκέψεις και καινοτόμες ιδέες, ο Γρηγόρης Δημητριάδης έχει γίνει πυλώνας στην πολιτική σκηνή της χώρας, οδηγώντας την παράταξη με όραμα και αποφασιστικότητα.

Αλλά πάνω από όλα, είναι άνθρωπος με καρδιά! Η έκπληξη που του ετοίμασε η οικογένειά του με την τούρτα γενεθλίων, αντανακλά στον ουσιαστικό ρόλο του σε αυτή και στην ισχυρή του προσωπικότητα, καθώς αποδεικνύει την αγάπη και την υποστήριξη που απολαμβάνει από τους δικούς του ανθρώπους.

Η ικανότητά του να συνδυάζει τη σκληρή δουλειά με τη ζεστασιά της οικογένειας είναι πραγματικά αξιοθαύμαστη. Ευχόμαστε στο Γρηγόρη υγεία, ευτυχία και πολλές ακόμα επιτυχίες!

Ας συνεχίσει να εμπνέει όλους μας με το πνεύμα του και την αφοσίωσή του!

    Του Γρηγόρη Δημητριάδη

Πίσω από το θαυμαστό οικοδόμημα της Τεχνητής Νοημοσύνης βρίσκεται μια πρωτοφανής επιχείρηση συγκέντρωσης του ανθρώπινου πνευματικού κεφαλαίου

Η καταστροφή βιβλίων για την τεχνητή νοημοσύνη και η πολιτιστική μνήμη - Γιατί χρειάζονται νέοι κανόνες και προστασία σπάνιων εκδόσεων

Εδώ και μέρες διαβάζουμε εμβρόντητοι αποκαλυπτικά δημοσιεύματα για τις τύχες των βιβλίων πίσω από τις κλειστές πόρτες των εργαστηρίων της Τεχνητής Νοημοσύνης. Ούτε ένα ούτε δύο αλλά εκατομμύρια βιβλία αγοράζονται, απογυμνώνονται από τη βιβλιοδεσία τους, κόβονται, σαρώνονται σε μεγάλη ταχύτητα και στη συνέχεια οδηγούνται στην ανακύκλωση. Το περιεχόμενό τους ψηφιοποιείται. Όμως το βιβλίο πεθαίνει.

Η σοκαριστική διαδικασία αποκαλύφθηκε μετά από τη δικαστική διαμάχη συγγραφέων με την Anthropic, δημιουργό του Claude. Η εταιρεία είχε θέσει έναν σχεδόν φαουστικό στόχο: τη δημιουργία μιας ψηφιακής βιβλιοθήκης που θα περιλάμβανε, κατά την εσωτερική διατύπωση, «όλα τα βιβλία του κόσμου». Το σχέδιο έχει την ονομασία Project Panama. Εσωτερικό έγγραφο, που ήρθε στο φως, περιέγραφε την προσπάθεια ως σχέδιο για να σαρωθούν καταστρεπτικά «όλα τα βιβλία του κόσμου». Και πρόσθετε κάτι ακόμη πιο σοκαριστικό: δεν ήθελαν να γίνει γνωστό ότι εργάζονταν πάνω σε αυτό.

Όμως τα χειρότερα αποκαλύφθηκαν μέσα στο 2026. Παλαιοβιβλιοπώλες σε διαφορετικές χώρες δέχονταν κρούσεις από αγνώστους ή περίεργους αγοραστές, που εμφανίζονταν και ζητούσαν μεγάλες ποσότητες μεταχειρισμένων βιβλίων. Παλαιότερες εκδόσεις, εξαντλημένα βιβλία, τεχνικά εγχειρίδια, επιστημονικές μονογραφίες, τοπικές εκδόσεις και εξειδικευμένους τίτλους δεκαετιών. Η Wall Street Journal έδωσε τον Αύγουστο του 2026 έναν ανατριχιαστικά εύστοχο τίτλο στο φαινόμενο: τα σπάνια βιβλία γνωρίζουν άνθηση στις πωλήσεις – και στη συνέχεια «κόβονται σε κομμάτια και ταΐζονται στην AI». Εκπληκτικό, αν σκεφτεί κάποιος πως μπορείς να σκανάρεις ένα βιβλίο, να μεταφέρεις το περιεχόμενό του στον ψηφιακό κόσμο, χωρίς να το καταστρέψεις. Τόσο απλό. Κι όμως, η ψηφιακή διαστροφή γυρίζει την πλάτη στο αυτονόητο.

«Μια τεράστια αγορά δεδομένων ανακαλύπτει ότι υπάρχει ακόμη ένας πλούτος ανθρώπινης γνώσης που δεν βρίσκεται στο Διαδίκτυο»

Ως πού θα φτάσει η ψηφιακή «ανθρωποφαγία» των βιβλίων; Μήπως έχουν σειρά ακόμα και πολύτιμες εκδόσεις περασμένων αιώνων; Αν και δεν υπάρχουν (ακόμα) αποδείξεις γι’ αυτό, τίποτα δεν μπορεί να αποκλειστεί. Έχουμε όμως κάτι αρκετά σοβαρό από μόνο του: μια τεράστια αγορά δεδομένων ανακαλύπτει ότι υπάρχει ακόμη ένας πλούτος ανθρώπινης γνώσης που δεν βρίσκεται στο Διαδίκτυο. Βρίσκεται στα ράφια βιβλιοθηκών και μουσείων. Και ξαφνικά ένας σπάνιος τόμος παύει να αντιμετωπίζεται ως στοιχείο πολιτιστικής μνήμης. Γίνεται υποψήφιο θύμα «δημιουργικής καταστροφής...

Το ερώτημα είναι πώς θα προστατευτούν εκδόσεις σε ελάχιστα αντίτυπα, που τα έχουν ανάγκη οι γίγαντες της Τεχνητής Νοημοσύνης για να συμπληρώσουν τον κατάλογό τους και να εμπλουτίσουν τους αλγορίθμους; Ποιος προστατεύει το τελευταίο αντίτυπο; Ποιος γνωρίζει ότι το βιβλίο που μπαίνει στον βιομηχανικό κόφτη δεν είναι ένα από τα τελευταία αντίτυπα που κυκλοφορούν στην αγορά; Και ποιος αποφασίζει ότι η ψηφιακή εικόνα των σελίδων αποτελεί επαρκές υποκατάστατο του πρωτοτύπου;

Δεν είμαι τεχνοφοβικός, το ξεκαθαρίζω. Αλλά ως λάτρης του βιβλίου δεν μπορώ να συμμεριστώ την αμοραλιστική αντίληψη των ψηφιακών κλειδοκρατόρων ότι αυτό που αξίζει είναι η πληροφορία και το χαρτί είναι απλώς ένα ξεπερασμένο μέσο διάδοσής της. Αυτή είναι μια επικίνδυνα φτωχή αντίληψη για το βιβλίο. Ένα παλιό βιβλίο δεν αποτελείται μόνο από τις λέξεις του. Είναι η έκδοσή του. Η τυπογραφία του. Η βιβλιοδεσία του. Οι διορθώσεις. Οι σημειώσεις στο περιθώριο. Μια υπογραφή. Μια αφιέρωση. Μια σφραγίδα βιβλιοθήκης. Η διαδρομή του από άνθρωπο σε άνθρωπο. Όλα αυτά μπορούν να αποτελούν ιστορία, μνήμες, μοναδικότητα, συναίσθημα. Ο σαρωτής κρατά το κείμενο. Ο κόφτης μπορεί να καταστρέψει το τεκμήριο. Η ισοπέδωση προ των πυλών. Και η παραπομπή σε μνήμες που πληγώνουν, ξανά στο προσκήνιο. Κι όλα αυτά κανένα scanner δεν μπορεί να τα αντιληφθεί και να τα αποτυπώσει.

Ποτέ δεν συμπάθησα την ιδέα της κακομεταχείρισης ενός βιβλίου. Θυμάμαι ακόμα στα χρόνια μου στο Γυμνάσιο και το Λύκειο, πόση στενοχώρια και απέχθεια μού προκαλούσε το σκίσιμο των σχολικών βιβλίων στο τέλος της χρονιάς. Έχουν όμως καταγραφεί και καταστροφές μεγάλης κλίμακας στην ιστορία. Η καταστροφή της Βαγδάτης το 1258 από την εισβολή των Μογγόλων συμπεριέλαβε και τον αφανισμό της βιβλιοθήκης της – έτσι χάθηκε ένας σπάνιος θησαυρός γνώσεων.

Η Ιερά Εξέταση έκανε επίσης συστηματική δουλειά, απαγορεύοντας βιβλία και καίγοντας ανεπιθύμητες εκδόσεις. Το 1553, η Ιερά Εξέταση στη Ρώμη διέταξε την καύση του Ταλμούδ σε όλη την Ιταλία, με επιθέσεις και σε τυπογραφεία. Βέβαια, η πιο τρομακτική και αποτρόπαια πράξη διαδραματίστηκε στη χιτλερική Γερμανία. Στις 10 Μαΐου 1933, στην Opernplatz (Πλατεία της Όπερας) του Βερολίνου και σε πανεπιστημιακές πόλεις σε ολόκληρη τη Γερμανία, βιβλία παραδόθηκαν στις φλόγες. Μαρξ, Φρόιντ, Μπρεχτ, Ρεμάρκ και δεκάδες άλλοι συγγραφείς χαρακτηρίστηκαν ανεπιθύμητοι. Στο Βερολίνο περίπου 20.000 τόμοι κάηκαν μπροστά σε ένα τεράστιο πλήθος, με την παρουσία του ίδιου του Γκέμπελς.

«Παλιά κατέστρεφαν το βιβλίο επειδή δεν ήθελαν τη γνώση που περιείχε. Σήμερα μπορεί να καταστρέφεται ακριβώς επειδή τη θέλουν.» 

Προσοχή, δεν είναι στις προθέσεις μου να κάνω συγκρίσεις με το χτες και να μηδενίσω την προσπάθεια ψηφιοποίησης της γνώσης. Άλλωστε, το ποτάμι δεν γυρίζει πίσω. Όμως υπάρχει μια τρομακτική αντιστροφή. Τότε κατέστρεφαν το βιβλίο επειδή δεν ήθελαν τη γνώση που περιείχε. Σήμερα μπορεί να καταστρέφεται ακριβώς επειδή τη θέλουν. Τότε το βιβλίο καιγόταν για να μη διαβαστεί. Σήμερα τεμαχίζεται για να «διαβαστεί» όσο το δυνατόν γρηγορότερα από μια μηχανή. Ακριβώς αυτό είναι που σοκάρει όλους μας, η ψηφιακή αδηφαγία του παραλογισμού.

Κάπου εδώ πρέπει να εγκαταλείψουμε τον τεχνολογικό ενθουσιασμό και να θέσουμε ένα απλό πολιτικό ερώτημα: ποιος έδωσε σε μια ιδιωτική εταιρεία το δικαίωμα να ονειρεύεται ότι θα συγκεντρώσει «όλα τα βιβλία του κόσμου»;

Ναι, πίσω από το θαυμαστό οικοδόμημα της Τεχνητής Νοημοσύνης βρίσκεται μια πρωτοφανής επιχείρηση συγκέντρωσης του ανθρώπινου πνευματικού κεφαλαίου. Βιβλία. Εφημερίδες. Φωτογραφίες. Μουσική. Επιστημονικές εργασίες. Προγράμματα υπολογιστών. Έργα τέχνης. Μέχρι τώρα η μεγάλη συζήτηση αφορούσε κυρίως τα πνευματικά δικαιώματα. Η ιστορία των φυσικών βιβλίων ανοίγει ένα δεύτερο μέτωπο. Δεν αφορά μόνο το ποιος κατέχει το copyright. Αφορά το ποιος προστατεύει την πολιτιστική μνήμη.

«Όταν υπάρχει αμφιβολία για την ιστορική ή πολιτιστική αξία ενός αντιτύπου, η ψηφιοποίηση πρέπει να είναι μη καταστροφική»

Το βιβλίο δεν είναι πρώτη ύλη. Υπάρχει ένα όριο που η τεχνολογική πρόοδος δεν δικαιούται να περάσει. Χρειάζονται κανόνες. Χρειάζεται υποχρέωση ελέγχου της σπανιότητας πριν από την καταστροφική σάρωση. Χρειάζεται συνεργασία με εθνικές βιβλιοθήκες και αρχεία. Χρειάζεται διαφάνεια για το ποιος αγοράζει μαζικά παλαιά βιβλία και για ποιο σκοπό. Και, πάνω απ' όλα, χρειάζεται μια θεμελιώδης αρχή: όταν υπάρχει αμφιβολία για την ιστορική ή πολιτιστική αξία ενός αντιτύπου, η ψηφιοποίηση πρέπει να είναι μη καταστροφική.

Θα ήταν μια από τις μεγαλύτερες ειρωνείες της εποχής μας αν, στην προσπάθειά μας να της δώσουμε όλη τη γνώση του κόσμου, αρχίζαμε να καταστρέφουμε τα αντικείμενα που τη μετέφεραν επί αιώνες. Οι Ναζί έριχναν τα βιβλία στη φωτιά επειδή φοβούνταν όσα έλεγαν. Η εποχή της AI κινδυνεύει να κάνει κάτι πολύ διαφορετικό αλλά εξίσου χαρακτηριστικό της δικής της αλαζονείας: να κρατήσει τις λέξεις και να πετάξει το βιβλίο. Να διατηρήσει τα δεδομένα, να καταστρέψει το τεκμήριο και να ονομάσει αυτή την απώλεια «πρόοδο».

Όχι, η προάσπιση του βιβλίου είναι αναπόσπαστο κριτήριο προόδου. Στο πλαίσιο αυτό, θεωρώ πως η παρουσία των Bookmarkers, που έχουν ως στόχο την προώθηση της φιλαναγνωσίας και τη διάδοσης του βιβλίου στην εποχή της ψηφιακής ελαφρότητας, είναι κάτι παραπάνω από πολύτιμη. Οι ίδιες οι τρομακτικές αποκαλύψεις της «δημιουργικής καταστροφής» του έντυπου λόγου από τη «μαύρη τρύπα» της ψηφιακής κατανάλωσης επιβεβαιώνουν πόσο αναγκαίες είναι ανάλογες πρωτοβουλίες.

Κυκλάδες: Ανάπτυξη ναι, αλλά χωρίς να χαθεί η ψυχή τους Οι Κυκλάδες μπορούν να αναπτυχθούν πολύ περισσότερο. Αλλά πρέπει να αποφασίσουμε τι θέλουμε να παραδώσουμε. Ενα αρχιπέλαγος γεμάτο ξενοδοχεία, βίλες και πισίνες, όπου η αυθεντικότητα θα αποτελεί τουριστικό σκηνικό; Ή νησιά ζωντανά, παραγωγικά, με ισχυρές τοπικές κοινωνίες, προστατευμένο τοπίο, σύγχρονες υποδομές και τουρισμό που θα αντλεί την αξία του από τον ίδιο τον τόπο;

 Γράφει ο Γρηγόρης Δημητριάδης, δικηγόρος, πρώην Γενικός Γραμματέας του Πρωθυπουργού

Ας ξεκινήσουμε με αριθμούς: Στις Κυκλάδες οι μόνιμοι κάτοικοι είναι 120.000. Το καλοκαίρι είναι μια άλλη ιστορία, που επίσης περιγράφεται εν μέρει με αριθμούς: σύνολο ξενοδοχειακών κλινών 300.000. Μονάδες Airbnb πάνω από 150.000. Και όχι μόνο. Το 2024 στα πέντε βασικά αεροδρόμια των Κυκλάδων (Σαντορίνη, Μύκονος, Πάρος, Νάξος, Μήλος) διακινήθηκαν πάνω από 5.000.000 επιβάτες! Ας δούμε όμως τις διαθέσιμες κλίνες ανά κάτοικο.

Στη Μύκονο έχουμε έξι κλίνες ανά κάτοικο. Στη Σαντορίνη πέντε κλίνες. Στο «ανερχόμενο αστέρι», την Πάρο, 3,6 κλίνες ανά κάτοικο. Ακόμα και στην αγαπημένη μου Τζιά έχουμε φτάσει να έχουμε αντιστοιχία πέντε κλινών ανά κάτοικο. Αν υπολογίσουμε και τους επισκέπτες από την κρουαζιέρα, τα νούμερα ζαλίζουν. Ενδεικτικά, μόνο η Μύκονος το 2024 υποδέχτηκε περίπου 1,3 επιβάτες κρουαζιέρας…

Αξίζει να σταθούμε και σε μια άλλη διαπίστωση, που έχει να κάνει με την εκρηκτική αλλά και άναρχη οικοδομική ανάπτυξη και το real estate, που αγγίζει τα όρια του παραλογισμού.

Τι να πει κανείς όταν πλέον η μέση τιμή πώλησης ανά τ.μ. ξεπερνά τις 4.000 ευρώ και σε ορισμένα νησιά που «ανακαλύφθηκαν» πρόσφατα, όπως η Πάρος, φτάνουν ακόμα και τις 10.000 το τετραγωνικό; Μιας και κάναμε στάση στην Πάρο, πώς δικαιολογείται το ότι στα οκτώ τελευταία χρόνια έχουν εκδοθεί άδειες δόμησης για 500.000 τ.μ.;

Όταν μόλις πέρυσι εκδόθηκαν για το νησί 459 άδειες δόμησης; (Συγκριτικά, στη χαρακτηρισμένη ως κορεσμένη Σαντορίνη εκδόθηκαν 461 άδειες.) Θα περιοριστώ σε δύο παραδείγματα. Στην πρόσφατα ανακαλυφθείσα από τους «χρυσοθήρες» Μήλο ήδη έχουν εκδοθεί το 2025 157 άδειες οικοδόμησης.

Έχουν καταγραφεί 48 ξενοδοχειακά projects, σε διάφορα στάδια υλοποίησης. Εάν ολοκληρωθεί ο οικοδομικός οργασμός το νησί θα διπλασιάσει σχεδόν τη δυναμικότητά του σε κλίνες. Εκεί άλλωστε υψώθηκε το συγκρότημα στο Σαρακήνικο, εκεί όμως προσγειώνονται και τα ελικόπτερα κάποιων που θέλγονται από τα κάλλη της Μήλου, αναζητώντας πιθανόν αύριο ένα all inclusive πεντάστερο πολυτελείας…

Για τα Κουφονήσια έγινε πολλή κουβέντα για το αδιαχώρητο στην Ιταλίδα. Εκείνο όμως που δεν είναι ευρέως γνωστό είναι πως το Άνω Κουφονήσι εξελίσσεται σε ένα τουριστικό «πειραματόζωο». Έχουν αδειοδοτηθεί 22 νέα ξενοδοχεία, ενώ πέντε υφιστάμενες μονάδες επεκτείνονται. Έχουμε, δηλαδή, 27 παρεμβάσεις για ξενοδοχεία σε ένα νησί μόλις 5,7 τ. χλμ. Οι διαθέσιμες κλίνες θα υπερδιπλασιαστούν.

Οι υποδομές σε μεγάλη δοκιμασία

Για να μην παρεξηγηθώ, δεν είμαι κατά της τουριστικής ανάπτυξης. Όμως το κρίσιμο ερώτημα των ημερών είναι: Πόσους ακόμη μπορούν να φιλοξενήσουν τα Κυκλαδονήσια χωρίς να υποβαθμιστούν το νερό, το περιβάλλον, οι υποδομές και, τελικά, να πληγούν τόσο η ποιότητα ζωής των κατοίκων όσο και οι εμπειρίες των επισκεπτών; Δεν είναι θεωρητικό το ερώτημα.

Το παράδειγμα της Πάρου με την καταστροφική πυρκαγιά που ξεκίνησε από τον χώρο των απορριμμάτων έγινε πρωτοσέλιδο στους Financial Times. «Ο υπερτουρισμός πνίγει τα ελληνικά νησιά – η φωτιά στον ΧΥΤΑ Πάρου αποκάλυψε το αδιέξοδο των υποδομών» ήταν ο τίτλος ενός ρεπορτάζ που δεν μας έκανε και περήφανους για τη σκληρή πραγματικότητα… Τεράστιες ποσότητες απορριμμάτων «παράγονται» στα Κυκλαδονήσια την τουριστική σεζόν.

Καμία σχέση με τους χειμερινούς μήνες. Παράνομες χωματερές ξεφυτρώνουν, μπαζώματα και άχρηστα υλικά ρίχνονται σε απόκρημνες πλαγιές. Το νερό είναι το πρώτο αγαθό που «στερεύει» τους θερινούς μήνες. Ναι, οι αφαλατώσεις είναι μια λύση, αλλά κοστίζουν και είναι ενεργοβόρες.

Ήδη το κράτος σπεύδει να ξοδέψει 166 εκατ. ευρώ για άμεση ενίσχυση των έργων αφαλάτωσης. Με την ευκαιρία, ας καταγράψουμε και την κατακόρυφη άνοδο στην κατανάλωση ενέργειας, όπου το δίκτυο αποθήκευσης, και διαχείρισης της θερινής αιχμής υστερεί δραματικά. Μετράμε τις κλίνες στα ξενοδοχεία αλλά όχι και τα λύματα που παράγουν και συχνά «πνίγουν» τα νησιά.

Το θέμα είναι ότι πρώτα κτίζουμε τις μονάδες και μετά αναρωτιόμαστε τι θα γίνει με τις υποδομές, τα απαρχαιωμένα δίκτυα, τα ανύπαρκτα αντλιοστάσια. Αλήθεια, ποιος μπορεί να δώσει μια εικόνα για το αν επαρκούν οι βιολογικοί καθαρισμοί, όπου υπάρχουν; Πλέον, με το που μπαίνουμε στην αιχμή της τουριστικής σεζόν ανακαλύπτουμε πως στη Μύκονο, στη Σαντορίνη, στην Πάρο, στη Νάξο έχουμε καθημερινά μποτιλιάρισμα.

Ενοικιαζόμενα αυτοκίνητα, ταξί, τουριστικά λεωφορεία, φορτηγά τροφοδοσίας, ΙΧ, μηχανάκια εφορμούν στους στενούς δρόμους που σχεδιάστηκαν σε άλλες εποχές για τους λιγοστούς κατοίκους των νησιών. Γιατί περισσότερες κρατήσεις σε δωμάτια ισοδυναμούν με περισσότερες μετακινήσεις.

Στοιχειώδες… Μιλώντας για δωμάτια, όσο αυξάνονται τα ξενοδοχεία και οι υπηρεσίες, η τουριστική αξιοποίηση των νησιών έχουμε λιγότερες κατοικίες για τους ολοένα αυξανόμενους απασχολούμενους σε αυτές, αλλά και για τους γιατρούς, νοσηλευτές και εκπαιδευτικούς που αναζητούν μακρόχρονες κατοικίες.

Όσο για την Υγεία, το ερώτημα είναι απλό: πόσοι γιατροί και ασθενοφόρα αντιστοιχούν σε 100.000 ανθρώπους τον Αύγουστο όταν το Σύστημα Υγείας έχει σχεδιαστεί για πολύ μικρότερο πληθυσμό; Τι σηματοδοτούν όλα αυτά; Ότι οι Κυκλάδες αποποιούνται τον ιδιαίτερο χαρακτήρα τους και μετατρέπονται σε μια τεράστια εποχική πόλη, χωρίς τις απαραίτητες υποδομές.

Όταν ο τουρισμός αρχίζει να αλλάζει την ταυτότητα των νησιών

Οι Κυκλάδες υπήρξαν ένα από τα μεγαλύτερα ελληνικά τουριστικά επιτεύγματα ακριβώς επειδή δεν ήταν απλώς ένας τουριστικός προορισμός. Ηταν τόπος.

Είχαν ιστορία, αρχιτεκτονική, τοπία, μικρές κοινωνίες, γεύσεις, πανηγύρια, αλιεία, γεωργία, καφενεία, οικογενειακές επιχειρήσεις και έναν τρόπο ζωής που έδινε περιεχόμενο στην τουριστική εμπειρία. Ο επισκέπτης δεν ερχόταν μόνο για τη θάλασσα. Ερχόταν για να γνωρίσει τις Κυκλάδες.

Σήμερα υπάρχει ο κίνδυνος να συμβεί το αντίστροφο: να δημιουργήσουμε έναν τουριστικό κόσμο που μοιάζει όλο και λιγότερο με τις Κυκλάδες. Η επέλαση μεγάλων ξενοδοχειακών συγκροτημάτων, πολυτελών κατοικιών, πισινών και τουριστικών επενδύσεων αλλάζει την κλίμακα πολλών νησιών. Δεν είναι η ανάπτυξη αυτή καθαυτή το πρόβλημα. Είναι η ανάπτυξη που δεν εντάσσεται στο τοπίο και στην κοινωνία.

Όταν το ξενοδοχείο γίνεται ένας κλειστός θύλακας, με τη δική του οικονομία, τη δική του κατανάλωση και τη δική του πελατεία, χωρίς ουσιαστική σχέση με την τοπική κοινωνία. Και κάπου εδώ εμφανίζεται η «επέλαση της αστακομακαρονάδας». Όχι επειδή η αστακομακαρονάδα είναι κακή – κάθε άλλο. Αλλά επειδή συμβολίζει έναν τουρισμό που κινδυνεύει να γίνει ίδιος παντού: ίδια εστιατόρια, ίδιο μενού, ίδια διεθνής αισθητική, ίδια beach bars, ίδια πολυτελή καταλύματα, ίδιο Instagram σκηνικό.

Μπορείς να βρεθείς στις Κυκλάδες και να καταναλώνεις ένα προϊόν που θα μπορούσες να καταναλώνεις οπουδήποτε στον κόσμο. Αυτό θέλουμε; Αν οι Κυκλάδες χάσουν την ιδιαίτερη ταυτότητά τους, θα χάσουν ακριβώς το συγκριτικό πλεονέκτημα που τις έκανε παγκόσμιες.

Ο εκτοπισμός του Έλληνα επισκέπτη

Για δεκαετίες το καλοκαίρι στις Κυκλάδες ήταν μέρος της ελληνικής κοινωνικής εμπειρίας. Μια οικογένεια μπορούσε να πάρει το πλοίο, να νοικιάσει ένα δωμάτιο, να φάει σε μια ταβέρνα και να περάσει μερικές ημέρες στο νησί. Σήμερα αυτό γίνεται όλο και δυσκολότερο.

Τα ακτοπλοϊκά εισιτήρια είναι απλησίαστα, ιδιαίτερα για οικογένειες και για όσους μετακινούνται με αυτοκίνητο. Συνεχίζεται με τη διαμονή, όπου η έκρηξη των βραχυχρόνιων μισθώσεων και η στροφή σε υψηλότερης τιμής καταλύματα έχουν περιορίσει τις οικονομικές επιλογές.

Και ολοκληρώνεται στο καθημερινό κόστος: καφές, εστιατόριο, παραλία, μετακινήσεις, ακόμη και βασικά αγαθά. Το πρόβλημα είναι ότι οι τιμές των Κυκλάδων δεν συγκρίνονται πλέον μόνο με το εισόδημα του ξένου επισκέπτη. Συγκρίνονται με το εισόδημα του Έλληνα. Και εδώ η απόσταση μεγαλώνει.

Αυτό έχει και κοινωνική διάσταση. Τα νησιά δεν πρέπει να μετατραπούν σε τουριστικά πάρκα για ξένους και πλούσιους Έλληνες, ενώ οι μόνιμοι κάτοικοι και οι εργαζόμενοι αντιμετωπίζουν πρόβλημα κατοικίας, ακριβής διατροφής και περιορισμένης πρόσβασης σε βασικές υπηρεσίες.

Η τουριστική ανάπτυξη δεν μπορεί να θεωρείται επιτυχία εάν ο Έλληνας πολίτης αισθάνεται ότι το ελληνικό καλοκαίρι δεν τον αφορά πλέον. Δεν μπορεί να είναι αντιμέτωπος με την «παντοδυναμία της ξαπλώστρας» στις παραλίες –με τσουχτερές συνήθως τιμές– με τον ελεύθερο χώρο σε αυτές να συρρικνώνεται…

Ναι στην ανάπτυξη, αλλά με σχέδιο

Δεν υπάρχει κανένας λόγος να υιοθετήσουμε μια αντιτουριστική λογική. Οι Κυκλάδες χρειάζονται επενδύσεις. Χρειάζονται καλύτερα ξενοδοχεία, σύγχρονες υποδομές, νέες επιχειρήσεις, περισσότερες και καλύτερες θέσεις εργασίας. Ο τουρισμός είναι βασικός πυλώνας της ελληνικής οικονομίας και θα ήταν παράλογο να ζητήσουμε από τα νησιά να σταματήσουν να αναπτύσσονται.

Το πραγματικό ερώτημα είναι τι ανάπτυξη θέλουμε. Οι Κυκλάδες δεν πρέπει να γίνουν το ελληνικό Ντουμπάι. Δεν μπορούν να μετατραπούν σε μια ατελείωτη ζώνη πολυτελών resorts, βιλών και πισινών, με δρόμους, δίκτυα ύδρευσης, αποχετεύσεις και υποδομές υγείας να ακολουθούν ασθμαίνοντας την οικοδομική δραστηριότητα.

Η Ελλάδα πρέπει, επιτέλους, να αντιστρέψει τη σειρά. Πρώτα σχεδιασμός, μετά ανάπτυξη. Πρώτα υποδομές, μετά νέες κλίνες. Πρώτα φέρουσα ικανότητα, μετά επενδύσεις. Το νέο χωροταξικό πλαίσιο για τον τουρισμό κινείται προς τη σωστή κατεύθυνση γιατί αναγνωρίζει ότι δεν μπορούν όλα τα νησιά να αντιμετωπίζονται με τους ίδιους κανόνες.

Όμως έρχεται με μεγάλη καθυστέρηση. Η πολεοδομική ανοργανωσιά, οι διαδοχικές αλλαγές κανόνων, η εκτός σχεδίου δόμηση και η απουσία ολοκληρωμένου σχεδιασμού σε πολλά νησιά έχουν ήδη αφήσει το αποτύπωμά τους. Είναι, επομένως, ένα βήμα προς τα εμπρός, αλλά σε μεγάλο βαθμό κατόπιν εορτής.

Και υπάρχει κάτι ακόμη πιο σοβαρό. Η πολεοδομική αυθαιρεσία και η άναρχη ανάπτυξη δεν διορθώνονται εύκολα εκ των υστέρων. Ένας δρόμος που κατασκευάστηκε χωρίς συνολικό σχεδιασμό δεν μετακινείται. Ένα ξενοδοχείο που κτίστηκε σε λάθος σημείο δεν εξαφανίζεται. Ένας υδροφόρος ορίζοντας που πιέστηκε δεν αποκαθίσταται εύκολα. Ένα φυσικό τοπίο που κατακερματίστηκε δεν ξαναγίνεται όπως ήταν. Γι’ αυτό η σημερινή επιλογή δεν αφορά μόνο το φετινό καλοκαίρι. Αφορά τις επόμενες δεκαετίες.

Ο,τι κτίζεται σήμερα άναρχα μπορεί να γίνει αύριο οικονομικό, περιβαλλοντικό και κοινωνικό μπούμερανγκ. Μπορεί να υποβαθμίσει το ίδιο το προϊόν που πουλάμε. Μπορεί να κάνει τις Κυκλάδες ακριβότερες για τους κατοίκους, λιγότερο ελκυστικές για τον ποιοτικό τουρίστα και ακριβότερες για το κράτος, επειδή θα χρειάζεται διαρκώς να καλύπτει το έλλειμμα υποδομών.

Ένας από τους σημαντικότερους διεθνείς μελετητές του υπερτουρισμού, ο Harold Goodwin, επισημαίνει πως «ο τουρισμός δεν είναι απλώς “πάρα πολλοί” τουρίστες. Είναι  μια διαδικασία που μειώνει την “ουσία των τόπων”». Προσυπογράφω. Η επιλογή, λοιπόν, δεν είναι «τουρισμός ή προστασία των Κυκλάδων». Είναι τουρισμός που προστατεύει τις Κυκλάδες ή τουρισμός που κατατρώγει τις Κυκλάδες.

Οι Κυκλάδες μπορούν να αναπτυχθούν πολύ περισσότερο. Αλλά πρέπει να αποφασίσουμε τι θέλουμε να παραδώσουμε. Ένα αρχιπέλαγος γεμάτο ξενοδοχεία, βίλες και πισίνες, όπου η αυθεντικότητα θα αποτελεί πλέον τουριστικό σκηνικό; Ή νησιά ζωντανά, κατοικήσιμα, παραγωγικά, με ισχυρές τοπικές κοινωνίες, προστατευμένο τοπίο, σύγχρονες υποδομές και τουρισμό που θα αντλεί την αξία του από τον ίδιο τον τόπο;

Ίσως το πρόβλημα να είναι ότι έχουμε ξεχάσει πότε το «πολύ» γίνεται θόρυβος. Χάσαμε το μέτρο, την αναλογία, τον ρυθμό, την καθαρότητα, την παύση, την αφαίρεση. Την αξία της απλότητας, τον μινιμαλισμό. Στην εποχή του «περισσότερου», ίσως αυτό που λείπει είναι η ικανότητα να λέμε «φτάνει!»

Πηγή: Protagon.gr